Zespół Organizacji Zbioru i Tworzenia Zasobów 

     I.    Realizacja Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej drzew leśnych oraz Programu testowania potomstwa wyłączonych drzewostanów nasiennych, drzew doborowych, plantacji nasiennych i plantacyjnych upraw nasiennych w zakresie:

  1).  Planowania, organizacji oraz nadzorze nad zbiorami materiału nasiennego z drzew  stojących,
       drzewostanów i pojedynczych obiektów, przeznaczonego do gromadzenia i przechowywania
       w LBG Kostrzyca

• Monitorowanie urodzaju nasion w porozumieniu z nadleśnictwami.

• Typowanie drzew i drzewostanów do objęcia zbiorem własnym w celu utworzeniazasobów genowych.

• Zlecanie zbiorów oraz nadzór nad nimi w porozumieniu z nadleśnictwami, na terenie których dokonywane są zbiory.

    2).   Przyjmowanie oraz przygotowanie materiału nasiennego do długookresowego
          (zasoby genowe) i krótkookresowego (depozyty Testowania potomstwa) przechowania.

Program ochrony leśnych zasobów genowych

W Leśnym Banku Genów Kostrzyca (LBG Kostrzyca) przechowuje się, w postaci nasion i części roślin, zasoby genowe wybranych gatunków lasotwórczych drzew leśnych oraz innych gatunków drzew i krzewów cennych dla polskiego leśnictwa i dla ochrony bioróżnorodności polskich lasów.
Są to:

1.     Partie nasion przeznaczone do przechowywania długotrwałego, pozyskane z wyłączonych drzewostanów nasiennych, drzewostanów zachowawczych i innych wybranych drzewostanów, przy czym partia reprezentuje tylko jeden drzewostan i jeden sezon zbioru.

2.     Partie nasion przeznaczone do przechowywania długotrwałego, pozyskane z drzew doborowych, z drzew pomnikowych lub zachowawczych oraz z innych pojedynczych drzew, przy czym jedna partia reprezentuje jedno tylko drzewo.

Przyjęto, że dla gromadzenia i przechowania zasobów genowych, zasięg terytorialny LBG Kostrzyca obejmuje cały obszar Polski.

Program testowania potomstwa wyłączonych drzewostanów nasiennych, drzew doborowych, plantacji nasiennych i plantacyjnych upraw nasiennych

Założenia programu do roku 2035:

■    Zbiór i gromadzenie kolekcji nasion, wysiew i hodowla sadzonek, założenie upraw testujących:

Ø     40 kolekcji potomstwa wszystkich drzewostanów nasiennych 10 gatunków (1200 drzewostanów),

Ø      95 kolekcji potomstwa wszystkich drzew matecznych (ok. 10 tys. drzew),

Ø      25 kolekcji potomstwa plantacji nasiennych i plantacyjnych upraw nasiennych.

Etapy realizacji programu:

q    Etap I (lata 2005 – 2015) obejmuje zakładanie w poszczególnych RDLP powierzchni testujących potomstwo WDN, DM, PN i PUN w ilości 30 % założonych w programie oraz innych obiektów uznanych przez IBL, które spełniają kryteria testowania potomstwa.

q    Etap II (lata 2016 – 2025) uwzględnia założenie upraw testujących potomstwo kolejnych obiektów selekcyjnych w ilości 50 % założonych w programie.

q    Etap III (lata 2026 – 2035) przewiduje założenie upraw testujących pozostałych kolekcji przewidzianych w programie. Dla gatunków nie mających wystarczającej bazy nasiennej np. jesionu wyniosłego, klonu jaworu, lipy drobnolistnej oraz czereśni ptasiej przewidywano rozpoczęcie testowanie potomstwa w ostatnim, III etapie realizacji programu.

Liczba obiektów objętych Programem testowania potomstwa
 wg stanu na dzień 01.01.2004 r.

Pozyskanie i przygotowanie materiału nasiennego do przechowywania:

Na proces technologiczny przygotowania materiału nasiennego do przechowywania składa się:

• przyjmowanie oraz wstępne doczyszczanie materiału nasiennego (szyszki i owoce),

• wyłuszczanie nasion (gatunki iglaste) lub wydobycie z owocni (gatunki liściaste),

• odskrzydlanie nasion,

• separowanie nasion,

• suszenie i pakowanie nasion.

Po przyjęciu materiał nasienny w postaci szyszek lub owoców poddany jest wstępnemu doczyszczaniu. Należy pozbyć się wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń (gałązek, szypułek, pędów, ogonków, liści itd.) oraz szyszek zdeformowanych czy też niewyrośniętych. Zanieczyszczenia mineralne są bowiem zbędnym balastem, mogą się nawet przyczynić do uszkodzenia maszyn używanych w dalszych czynnościach procesu technologicznego, natomiast nasiona w szyszkach niewyrośniętych czy też zdeformowanych są na ogół niepełnowartościowe.

Szyszki umieszczane są w skrzyniach metalowych z perforowanym dnem, zaopatrzonych w indywidualne etykiety informujące o gatunku, dacie przyjęcia, pochodzeniu oraz masie; następnie przewożone są do hali wstępnego przechowywania materiału nasiennego. Tam pozostają w stanie zamkniętym  do momentu poddania ich dalszym procesom. Zablokowany proces otwierania się szyszek jest osiągnięty  przez obniżenie temperatury do granic 3 – 5^oC oraz podwyższenie wilgotności krążącego w hali powietrza (75-85%).

Kolejnym etapem procesu technologicznego jest pozyskiwanie nasion z szyszek. W naturze, po dojrzeniu i podeschnięciu szyszek ich łuski nasienne i okrywowe rozchylają się i uwalniają nasiona. W LBG Kostrzyca do tego celu służą:

• szafa wyłuszczarska,

• odsiewacz nasion z otwartych szyszek.

W szafie łuszczarskiej szyszki umieszczane są w skrzyniach z dnem z siatki metalowej o oczkach mniejszych od wielkości wyłuszczanych nasion. Dzięki regulacji temperatury oraz  nieustannej cyrkulacji stale osuszanego powietrza w cyklu zamkniętym, szyszki podsychają, łuski nasienne otwierają się i uwalniają nasiona.

Podczas suszenia szyszki nie podlegają ruchowi rotacyjnemu, nie ma więc możliwości wytrząśnięcia nasion z szyszek. Do tego celu służy  odsiewacz nasion, którym jest bęben stalowy z perforowanym płaszczem. Podczas obrotów bębna nasiona są wytrząsane z szyszek i przez otwory płaszcza wpadają do skrzyni na nasiona, a puste szyszki trafiają do kosza zsypowego na odpady.

Wyłuszczone nasiona są uskrzydlone. Należy je odskrzydlić, doczyścić i przeseparować, tj.:

§     oddzielić grube zanieczyszczenia – separatory  sitowo-pneumatyczne wykorzystujące różnice w masie i wielkości nasion oraz zanieczyszczeń,

§     odskrzydlić,

§     oddzielić drobne zanieczyszczenia, nasiona nie dokształcone, zagrzybione, uszkodzone – separatory sitowo-pneumatyczne, pneumatyczne,

§     oddzielić nasiona puste od nasion pełnych – separatory  pneumatyczne; dla nasion modrzewia – metoda podciśnieniowa PREVAC.

II.    Realizacja Programu ochrony i restytucji cisa pospolitego w Polsce.

Zasadniczym celem programu jest ochrona różnorodności biologicznej cisa pospolitego, jego zmienności populacyjnej i osobniczej.  Cel ten jest realizowany przez zespół poprzez:

1)     Aktualizacja i koordynacja aktualizacji inwentaryzacji cisa pospolitego (Taxus baccata L.) w Polsce.

2)     Przygotowanie materiałów oraz prowadzenie szkoleń niezbędnych z punktu widzenia prawidłowej realizacji zadań ujętych w Programie.

3)     Założenie archiwum klonów cisa pospolitego.

III.    Pielęgnacja i utrzymanie Arboretum LBG Kostrzyca.

Arboretum LBG przechowuje żywe naturalne egzemplarze najcenniejszych przedstawicieli chronionych gatunków. Rośnie tutaj około 4,5 tysiąca roślin reprezentujących około 360 gatunków i odmian. Składa się z trzech części:

1)     Część botaniczna – pojedyncze egzemplarze drzew i krzewów ozdobnych i egzotycznych.

2)     Część doświadczalna – roślinność Sudetów pochodząca z naturalnych odnowień.

3)     Część zachowawcza – archiwum klonów różnych gatunków i pochodzeń drzew leśnych.

IV. Zadania gospodarcze na zlecenie   nadleśnictw oraz innych jednostek organizacyjnych.

LBG Kostrzyca jest jednostką organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe i jako taki wykonuje również zadania gospodarcze

1)    Przyjmowanie materiału nasiennego oraz jego przygotowanie do krótkookresowego przechowywania (depozyty nadleśnictw).

2)    Przygotowanie materiału nasiennego do oceny przedzbiorowej – oceny warunkującej wykonanie zbioru zasadniczego.

3)    Przysposabianie nasion do siewu – stratyfikacja.                             

Depozyty – partie nasion, których właścicielem jest zlecający przechowywanie (nadleśnictwo). Przechowywane przez okres kilku lat służą zabezpieczeniu ciągłej produkcji szkółkarskiej i hodowli lasu. Są zapasem nasion na lata nieurodzaju podstawowych gatunków drzew leśnych. 

Źródłem nasion dla utworzenia depozytów są:

§          wyłączone i gospodarcze drzewostany nasienne,

§          plantacje nasienne oraz plantacyjne uprawy nasienne,

§          drzewostany zachowawcze,

§          drzewa doborowe, drzewa zachowawcze.

Przechowywane są depozyty nasion głównie z terenu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu.

Przysposobienie nasion do siewu.

Nasiona licznych gatunków drzew i krzewów leśnych nie są w momencie owocowania rośliny macierzystej gotowe do natychmiastowego kiełkowania. W warunkach naturalnych kiełkują na pierwszą lub drugą wiosnę po owocowaniu. Poddane zmiennym warunkom wilgotności i temperatury, przebywając:

§     w okresie od wczesnej jesieni do wiosny w glebie pod ściółką i śniegiem;

§     w okresie lata lub ciepłej jesieni w wilgotnej glebie, przez zimę do wiosny w glebie pod ściółką i śniegiem.

tracą swój fizjologiczny spoczynek, są gotowe do kiełkowania.

Na zlecenie nadleśnictw, innych jednostek gospodarczych czy też osób prywatnych zostaje przeprowadzony proces przedsiewnego przygotowania nasion (stratyfikacji nasion), który imitując warunki naturalne powoduje ustąpienie fizjologicznego spoczynku nasion i przygotowuje je do siewu